Böyük Qayıdış: Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yeni inkişaf modeli
Qarabağ və Şərqi Zəngəzur torpaqları uzun illər öz doğma sakinlərinin qayıdışını gözləyirdi. İşğal dövründə bu ərazilərin infrastrukturu dağıdılmış, iqtisadi potensialı iflic edilmiş, təbii sərvətləri talan olunmuşdu. Lakin son illər ərzində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri nəticəsində bu torpaqlar yenidən dirçəlir, iqtisadi fəallıq artır, şəhər və kəndlər müasir inkişaf modelinə uyğun şəkildə yenidən qurulur.
Qısa müddət ərzində 10 min kvadratkilometrdən artıq ərazinin minalardan təmizlənməsi, yol-nəqliyyat infrastrukturunun, elektrik, qaz, su və rabitə xətlərinin müasir standartlara uyğun bərpası, “ağıllı kənd” və “ağıllı şəhər” konsepsiyalarının tətbiqi böyük maliyyə, texniki və idarəetmə resursları tələb edən mürəkkəb prosesdir. Bu günədək 40-dan çox yaşayış məntəqəsinə 100 minə yaxın keçmiş məcburi köçkünün qayıtması dövlətimizin qarşıya qoyduğu strateji hədəflərin ardıcıl şəkildə həyata keçirildiyini göstərir.
Uzun illər müharibə şəraitində yaşayan Azərbaycanın güclü ordu quraraq 44 günlük Vətən müharibəsində torpaqlarını işğaldan azad etməsi, eyni zamanda azad edilmiş ərazilərin sürətli bərpasına başlaması böyük iqtisadi imkan və siyasi iradə tələb edirdi. Son illər ərzində dövlət büdcəsindən işğaldan azad olunmuş ərazilərin yenidən qurulması və bərpasına böyük həcmdə maliyyə vəsaitlərinin ayrılması Azərbaycanın iqtisadi gücünü və dayanıqlı inkişaf modelini bir daha nümayiş etdirir.
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr yalnız bərpa xarakteri daşımır, həm də yeni iqtisadi inkişaf platformasının formalaşmasına xidmət edir. Burada yaradılan sənaye zonaları, logistika mərkəzləri, kənd təsərrüfatı layihələri, turizm infrastrukturu və alternativ enerji mənbələri regionun gələcək iqtisadi potensialını artırır, yeni iş yerlərinin yaranmasına və sahibkarlığın inkişafına geniş imkanlar yaradır.
Dövlət başçısının Laçın rayonunda Həkəri çayı üzərində yeni su anbarının təməlini qoyması da bu baxımdan mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə regionun su təminatının yaxşılaşdırılması, əhalinin dayanıqlı yaşayış şəraitinin formalaşdırılması və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsi baxımından mühüm rol oynayacaqdır. Eyni zamanda çaylar və su hövzələri üzərində yaradılan kiçik su elektrik stansiyaları Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun “yaşıl enerji zonası” kimi inkişafına töhfə verir, ölkənin enerji təhlükəsizliyinin güclənməsində mühüm amilə çevrilir.
Prezident İlham Əliyevin 11 iyul tarixində işğaldan azad olunmuş ərazilərə növbəti səfəri çərçivəsində yenidən qurulan Şuşanın Kiçik Qaladərəsi kəndində və Xocavənd rayonunun Quzeyxırman kəndində sakinlərlə görüşləri Böyük Qayıdış siyasətinin əsas mahiyyətini bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısı bu görüşlər zamanı vurğuladı ki, həyata keçirilən bərpa-quruculuq işlərinin əsas məqsədi yalnız dağıdılmış yaşayış məntəqələrini yenidən inşa etmək deyil, eyni zamanda vətəndaşların öz doğma torpaqlarında təhlükəsiz, rahat və müasir həyat şəraitində yaşamasını təmin etməkdir.
Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaradılan yeni yaşayış məntəqələri Azərbaycanın müasir inkişaf modelinə uyğun şəkildə qurulur. Burada infrastrukturun yenidən yaradılması, sosial obyektlərin inşası, ekoloji standartların qorunması və müasir texnologiyaların tətbiqi insanların həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edir. Kiçik Qaladərəsi və Quzeyxırman kəndlərinin yenidən qurulması da bu siyasətin real nümunələrindəndir.
Dövlət başçısı sakinlərlə görüşündə bir daha bildirdi ki, uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların qayıdışı Azərbaycanın tarixi ədaləti bərpa etməsinin ən mühüm göstəricilərindəndir. Keçmiş məcburi köçkünlərin ata-baba yurdlarına qayıtması yalnız sosial layihə deyil, həm də milli həmrəyliyin, dövlət-vətəndaş birliyinin və ölkənin gələcək inkişaf strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir.
Bu gün sürətlə dəyişən Şuşa, tələbə şəhərinə çevrilən Xankəndi, yenidən qurulan Ağdam və Füzuli, təbiəti və turizm potensialı ilə seçilən Kəlbəcər, müasir infrastrukturu ilə diqqət çəkən Laçın, sənaye və logistika imkanları genişlənən Zəngilan və Cəbrayıl şəhərləri işğaldan azad olunmuş ərazilərin yeni simasını formalaşdırır. Bu şəhərlər yalnız yaşayış məntəqələri kimi deyil, həm də gələcəyin innovativ, iqtisadi cəhətdən fəal və ekoloji baxımdan dayanıqlı inkişaf mərkəzləri kimi qurulur.
2022–2026-cı illəri əhatə edən Böyük Qayıdışa dair Dövlət Proqramının uğurla icrası qarşıya qoyulan mühüm hədəflərin reallaşdırıldığını göstərir. Bu proqram yalnız insanların doğma yurdlarına qayıdışını deyil, eyni zamanda regionun iqtisadi reinteqrasiyasını, yeni istehsal və xidmət sahələrinin yaradılmasını, əhalinin məşğulluğunun təmin edilməsini nəzərdə tutur.
Birinci mərhələdə əldə olunan nəticələr növbəti inkişaf mərhələsi üçün möhkəm zəmin yaradıb. Yeni dövlət proqramlarının icrası ilə şəhər və kəndlərin daha sürətli bərpası, iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsi, investisiya imkanlarının artması və keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına daha geniş miqyasda qayıdışı təmin ediləcəkdir.
Sonda qeyd etmək istəyirəm ki, Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə əldə olunan tarixi Zəfərdən sonra Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət Azərbaycanın daha da güclənməsinə, regionların hərtərəfli inkişafına və Qarabağla Şərqi Zəngəzurun ölkəmizin ən müasir iqtisadi mərkəzlərindən birinə çevrilməsinə xidmət edir.
Uzun illər işğal altında qalmış və böyük ağrı ilə baxdığımız bu torpaqlar bu gün Azərbaycanın yeni inkişaf modelini nümayiş etdirən, müasir şəhərsalma, innovasiya və iqtisadi yüksəliş nümunəsinə çevrilən bölgələrə çevrilir.
Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədr müavini
