Azərbaycan-Serbiya Münasibətləri: Tarixi Kontekst, Qardaşlıq və Dostluq Əlaqələrinin İnkişafı.
Azərbaycan və Serbiya arasındakı ikitərəfli münasibətlər uzun illər ərzində dostluq, qarşılıqlı hörmət və strateji əməkdaşlıq prinsiplərinə əsaslanır. Hər iki ölkənin prezidentləri İlham Əliyev və Aleksandar Vuçiç bu münasibətlərin inkişafında mühüm rol oynayır və xalqlar arasında qardaşlıq və dostluq əlaqələrinin möhkəmlənməsinə xüsusi diqqət yetirirlər.
Azərbaycan və Serbiya arasında diplomatik əlaqələr 1990-cı illərin əvvəllərində formalaşmağa başlamışdır. Azərbaycan Respublikasının müstəqillik əldə etməsindən sonra iki ölkə arasında rəsmi diplomatik münasibətlər qurulmuş, siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın əsası qoyulmuşdur. İlk illərdə qarşılıqlı səfərlər və diplomatik görüşlər iki ölkə arasında etimadın yaranmasına və strateji əməkdaşlığın inkişafına təkan vermişdir.
Azərbaycan və Serbiya arasında diplomatik münasibətlər yüksək səviyyədədir. Hər iki tərəf beynəlxalq forumlarda qarşılıqlı dəstək göstərir, region və dünya məsələlərində fikir mübadiləsi aparır. Prezidentlər arasındakı görüşlər və qarşılıqlı səfərlər iki ölkə arasında etimadın və strateji tərəfdaşlığın göstəricisidir. Əsas siyasi əməkdaşlıq sahələrinə regional təhlükəsizlik, sülh təşəbbüsləri və beynəlxalq hüququn qorunması daxildir. İkitərəfli ticarət əlaqələri və iqtisadi layihələr Azərbaycan-Serbiya münasibətlərinin mühüm sahəsini təşkil edir. Energetika, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və turizm sahələrində birgə layihələr həyata keçirilir. Xüsusilə enerji və infrastruktur sahəsində həyata keçirilən investisiya layihələri hər iki ölkənin iqtisadi inkişafına töhfə verir. İşgüzar dairələr arasında qarşılıqlı investisiya imkanlarının araşdırılması əməkdaşlığın davamlılığını təmin edir. Mədəniyyət və təhsil sahəsində əməkdaşlıq iki xalq arasında dostluğun möhkəmlənməsinə xidmət edir. Qarşılıqlı mədəni tədbirlər, sərgilər, musiqi və teatr festivalları, həmçinin universitetlər və elmi mərkəzlər arasında əməkdaşlıq proqramları gənc nəsillərin qarşılıqlı tanışlığını təmin edir. Tələbə mübadiləsi və birgə elmi layihələr Azərbaycanın və Serbiyanın gənc alimlərinin əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir.
Azərbaycan və Serbiya regional təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərində fikir mübadiləsi aparır, beynəlxalq hüquq və suverenlik prinsiplərinə sadiqliyini nümayiş etdirir. Hər iki tərəf qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq əsasında beynəlxalq problemlərin həllinə töhfə verir, xüsusilə qlobal sülh təşəbbüslərində qarşılıqlı dəstək göstərir.
Prezidentlər İlham Əliyev və Aleksandar Vuçiç arasındakı dostluq və qardaşlıq əlaqələri iki ölkənin münasibətlərinin inkişafında əsas rol oynayır. Qarşılıqlı səfərlər, rəsmi görüşlər və birgə bəyanatlar münasibətlərin daha da dərinləşməsinə şərait yaradır. Prezidentlərin bu səmimi əlaqələri diplomatik sahədən daha çox xalqlar arasında dostluğun möhkəmlənməsinə yönəlib.
Serbiya ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın inkişafı üçün iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində hələ tam istifadə olunmamış böyük potensial mövcuddur. 2013-cü ildən etibarən iki ölkə münasibətləri strateji tərəfdaşlıq prinsipləri əsasında, qarşılıqlı anlaşma və maraqlara hörmət şəraitində uğurla inkişaf edir. Rəsmi səfərlər çərçivəsində siyasi əməkdaşlıq, beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək, enerji və kənd təsərrüfatı sahələri kimi prioritet məsələlər yüksək səviyyədə müzakirə olunur. Eyni zamanda, Serbiyanın inkişaf etmiş müdafiə sənayesi infrastrukturu və silah-hərbi texnika istehsalı sahəsində təcrübəsi Azərbaycanın hərbi və texnoloji sahədə inkişafı üçün əhəmiyyətli imkanlar yaradır.
2026‑cı il fevralın 15‑də Serbiyanın paytaxtı Belqradda rəsmi qarşılanma mərasimi ilə başlayan səfərdə Prezident İlham Əliyev Serbiya Prezidenti Aleksandar Vučić ilə görüşüb, geniş tərkibli ikitərəfli danışıqlar aparıb və mətbuata birgə bəyanatla çıxış edib. Bu səfər çərçivəsində iki ölkə arasında Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının ilk iclası və müxtəlif sənədlərin mübadiləsi də həyata keçirilib. Prezident Əliyev bəyanatında Azərbaycan və Serbiyanın çoxillik dost münasibətlərə malik olduğunu və bu əlaqələrin daha da strateji məzmun qazandığını vurğulamışdır. O, iki ölkə arasında qarşılıqlı hörmət, suverenlik və ərazi bütövlüyünün dəstəyinin əlaqələrin əsas prinsipləri olduğunu qeyd etmişdir. Azərbaycan artıq Serbiyaya təbii qaz ixrac edib və bu ixracın həcməsini artırmağı planlaşdırır. Bu da Serbiyanın enerjiyə çıxışını diversifikasiya etməyə və ixrac üçün elektrik enerjisi istehsal etməyə imkan verəcək. Prezident İlham Əliyev, həmçinin enerji sahəsində geniş əməkdaşlıq o cümlədən bərpa olunan enerji layihələrində iştirak imkanlarını vurğulayıb. Prezident İlham Əliyev bəyan edib ki, səfərin nəticələri tezliklə reallaşacaq və o, yaxın gələcəkdə Serbiya ilə əməkdaşlığın daha da intensivləşdiriləcəyini gözləyir. O, eyni zamanda Serbiyanı və Azərbaycanı bir‑birinə “dost və strateji tərəfdaş ölkələr” kimi xarakterizə edib.
Azərbaycan-Serbiya münasibətləri yalnız diplomatik əlaqələrlə məhdudlaşmır; bu, xalqlar arasında səmimi dostluq və qardaşlıq əlaqələrinin möhkəmləndiyi strateji tərəfdaşlıqdır. Prezidentlərin qarşılıqlı etimadı, iqtisadi və mədəni əməkdaşlıq, habelə regional və beynəlxalq sahədə birgə fəaliyyət, iki ölkənin gələcək əməkdaşlığının daha da inkişaf etməsinə zəmin yaradır.
Həbib Misirov YAP Kəlbəcər rayon təşkilatının sədri.
